Artikel

Herintroductie moerasschildpad -

In de Middeleeuwen was de Europese moerasschildpad (Emys orbicularis) een algemeen voorkomende soort in West- en Midden-Europa. In Nederland is de soort zelfs uitgestorven. De oorzaken zijn bekend: verlies aan samenhangende ecosystemen, jacht en ontwatering. In onder meer Frankrijk, Polen en Duitsland komt de soort nog wel voor, zij het soms schaars.

Dit artikel is op 05-07-2009 geplaatst

Duitsland is vooral de laatste tien, vijftien jaar zeer actief om grote samenhangende beschermde natuurgebieden te laten ontstaan. Op deze plekken krijgen de natuurlijke processen weer hun oorspronkelijke rol. Belangrijke zogenaamde sleutelsoorten horen daar vanzelfsprekend bij. Indien deze zijn verdwenen, en niet verwacht mag worden dat dergelijke verdwenen soorten niet op een redelijke termijn uit zichzelf kunnen terugkeren, worden ze er vaak weer handmatig uitgezet.

Lynx, bever, wilde kat, grote trap, auerhoen en vale gier, het zijn zo uit het hoofd enkele aansprekende soorten die in Duitsland op betrekkelijk grote schaal zijn geherintroduceerd of waar dankzij drastisch gewijzigd natuurbeleid zo'n soort inderdaad, weer vanzelf kon terugkeren of herstellen (denk aan onder andere wolf, eland, kraanvogel, zeearend en wilde kat).

In aquatische leefgebieden overweegt men nu in Duitsland om de moerasschildpad te herintroduceren. Niet dat de soort in het hele land volledig is verdwenen, maar in veel ogenschijnlijke kansrijke wetlands is dat helaas wel het geval. Mogelijk is het lokaal uitsterven het gevolg van overbejaging, want moerasschildpadden werden in het verleden graag gegeten en uit de natuur gevist. Een eerste inventarisatie leert dat langs de Boven- en Midden-Rijn nog kansrijke voor herintroductie geschikte habitats aanwezig zijn.

Ook daar kwam de soort eens in grote aantallen voor. Er zijn geschreven gegevens bekend die laten zien dat in de Middeleeuwen gevangen moerasschildpadden met tonnen tegelijk op markten werden aangeboden. In de deelstaat Hessen echter is de soort pas een jaar of tien geleden verdwenen. De populatie aldaar was heel lang gewoon te klein om te overleven. Dan gaan allerlei andere factoren een rol spelen als inteelt en geïsoleerde ligging van de leefgebieden, waardoor de kans op duurzaam herstel niet meer mogelijk is.

Een eerste kweekproef van deze wilde soort was zeer succesvol en er zijn daar inmiddels al zo'n 200 dieren uitgezet. Dat verliep zo voorspoedig dat snel ook aan gebieden elders werd gedacht voor herintroductie, zoals langs de Rijn. Dit jaar (2009) zijn langs de Rijn inderdaad enkele tientallen dieren uitgezet. Volgende uitzettingen volgen later.

De Europese moerasschildpad is vooral een aaseter, dode insecten, in het water omgekomen muizen, dode vis, larven, enzovoort. Ze kunnen zowel op land als in het water goed uit de voeten. Hun voedsel en veiligheid zoeken ze echter altijd in het water. Pas na een jaar of tien leggen de dieren hun eerste eieren. Ze kunnen hoge leeftijden bereiken en decennia oud worden.

De Europese moerasschildpad is een vrij schuwe soort en wellicht daardoor ook niet zo mobiel. Althans, de afstanden vanaf de Midden-Rijn lijken te groot om Nederland weer vanzelf te kunnen bereiken. Wie weet gaat dat ooit nog eens lukken.